محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى

421

خلاصة الحكمة ( فارسى )

و سه درجه و نصف و ثمن [ درجه ] باشد و وسط آن جايى باشد كه اطول ايام « 1 » آن چهارده ساعت و نيم و عرض آن سى و چهار درجه و نيم تخميناً باشد . و مبدأ اقليم پنجم ، جايى بود كه نهار اطول آن چهارده ساعت و نصف و ربع آن « 2 » و عرض آن سى و نه درجه الّا عشر درجه باشد و وسط آن جايى بود كه اطول ايام پانزده ساعت و عرض آن چهل و دو درجه و ثمن درجه باشد تخميناً . و مبدأ اقليم ششم ، جايى بود كه نهار اطول آن پانزده ساعت و ربع باشد و عرض آن چهل و سه درجه و ربع و ثمن درجه . و وسط آن جايى بود كه [ ا ] طول ايام آن پانزده ساعت و نيم باشد و عرض آن چهل و سه و نيم درجه و كسرى كم بود . و مبدأ اقليم هفتم ، جايى بود كه نهار اطول آن پانزده ساعت و نصف و ربع باشد و عرض آن چهل و هفت درجه و خمس درجه . و وسط آن جايى بود كه نهار اطول آن شانزده ساعت باشد و عرض آن چهل و هشت درجه و نصف و ربع و ثمن درجه . و آخر آن نزد جمهور جايى بود كه نهار اطول آن شانزده ساعت و ربع باشد و عرض آن پنجاه و سه درجه . و بَعد از اين جا را به سبب كمى عمارت و غايت سردى هوا داخل عمارت نگرفته‌اند ، و بعضى داخل عمارت گرفته‌اند و آخر اقليم هفتم را آخر نهايت عمارت گرفته‌اند « 3 » كه تخميناً هفتاد درجه و كسرى است و بعد از آن به سبب كمال سردى هوا و ابخره و تاريكى هوا و يخ بسيار ، مطلق معموره نيست . و بدان كه سير آفتاب در اين اقاليم سبعه ، حمايلى است يعنى - [ - من - ] - حرف و حمايلى . و [ بدان كه ] انحراف اقليم اوّل از اقليم دوم و از اقليم سوم و همچنين تا اقليم هفتم اين‌ها را « آفاقِ مايله » نامند . و بعد از آن در عرض تسعين و قريب بدان ، « رَحَوى » گردد ؛ يعنى قطب شمالى به سمت الرأس آيد و قطب جنوبى تحت القدم . و طول هر اقليمى از مغرب تا مشرق است و بعضى هندوان از جانب مشرق گرفته‌اند .

--> ( 1 ) . الف : جملهء ( اطول آن چهارده ساعت . . . . باشد كه اطول ) حذف شده . ( 2 ) . ب : ( آن ) حذف شده . ( 3 ) . ب : ( گرفته‌اند ) حذف شده .